ميرزا فضل الله شيرازى ( خاورى )
672
تاريخ ذو القرنين ( فارسى )
فصل چهارم : در باب سرحدّ دولتين ايران و روس بدين موجب خط وضع شده از نقطهء سرحد مملكت عثمانى ، كه در خط مستقيم به قلهء كوه آغوى كوچك اقرب است ، ابتدا كرده و از آنجا تا به سرچشمهء رودخانهء قراسوى پايين كه از سراشيب جنوب آغرى كوچك جارى است ، فرود آمده به متابعت مجراى اين رودخانه تا به التقاى آن به رود ارس در مقابل شرور ممتد مىشود . چون اين خط به اينجا رسيد ، به متابعت مجراى ارس تا به قلعهء عباس آباد مىآيد و در دور تعميرات و ابنيهء خارجهء آن - كه در كنار راست ارس واقع است - نصف قطرى به قدر نيم فرسخ رسم مىشود و به اين نصف قطر به همهء اطراف امتداد مىيابد . همهء اراضى و عرصه [ اى ] كه درين نصف قطر محاط و محدود مىشود ، بالانفراد تعلق به روسيه خواهد داشت و در مدّت دو ماه مشخص خواهد شد و بعد از آن از جايى كه طرف شرقى اين نصف متّصل به ارس مىشود ، خط سرحد شروع و متابعت مجراى ارس مىكند تا به معبر يدى بلوك و از آنجا خاك ايران به طول مجراى ارس امتداد مىيابد تا به فاصله و مسافت سه فرسخ بعد از وصول اين نقطه خط سرحد به استقامت از صحراى مغان مىگذرد تا به مجراى رودخانه بالهارود به محلى كه در سه فرسخى واقع است ، پايينتر از ملتقاى دو رودخانهء كوچك موسوم به آدينه بازار و سارى قمش و از اينجا اين خط به كنار چپ بالهارود تا به ملتقاى رودخانهء مذكور صعود كرده به طول كنار راست رودخانهء آدينه بازار « 1 » و از آنجا تا به منبع رودخانه و از آنجا تا به اوج بلندىهاى چكير امتداد مىيابد به نوعى كه جملهء آبهايى كه جارى « 2 » به بحر خزر مىشود ، متعلق به روسيه خواهد بود و همهء آبهايى كه سراشيب و مجراى آنها به جانب ايران است ، تعلق به ايران خواهد داشت . چون سرحد دو مملكت اينجا به واسطهء قلل جبال تعيين مىيابد ، لهذا قرارداد « 3 » شد كه پشتههايى كه ازين كوهها به سمت بحر خزر است ، به روسيه و طرف ديگر آن به ايران متعلق باشد . از قلهء بلندىهاى چكير خط سرحد تا به قلهء كمرقوئى « 4 » به متابعت كوههايى مىرود كه طالش را از محال ارس
--> ( 1 ) . مجلس : « آدينه بازار شرقى » ( 2 ) . ملى ، ملك و مجلس : « جائى » ( 3 ) . ملّى : « اقرار » ( 4 ) . ملى : « كمرقوتى »